مجسمه مرد ایستاده روبروی کلیسای وانک؛ داستان اولین چاپخانه ایران
شهر اصفهان، به عنوان پایتخت فرهنگی ایران، همواره میزبان جاذبههای تاریخی و هنری بینظیری است. یکی از مهمترین و دیدنیترین مناطق این شهر، محله تاریخی جلفا و کلیسای سرشار از هنر، یعنی کلیسای وانک است. اگرچه بازدیدکنندگان اغلب تحت تأثیر نقاشیهای دیواری خیرهکننده و معماری خاص این کلیسا قرار میگیرند، اما یک تندیس در محوطه ورودی توجه هر بینندهای را به خود جلب میکند. این نوشته به بررسی ماجرای مجسمه مرد ایستاده روبروی کلیسای وانک میپردازد و راز وجود این تندیس را که یادآور یک انقلاب فرهنگی در قرن هفدهم است، برای شما روشن میکند.
همراه مجله گردشگری سپاهان توریسم باشید.
تندیس کیست؟ اسقف اعظم خاچاطور کساراتسی
آنچه شما درست روبروی درب ورودی کلیسای وانک میبینید، تندیس خاچاطور کساراتسی (Khachatur Kesaratsi) است. او شخصیتی کلیدی در تاریخ ارامنه ایران و خاورمیانه محسوب میشود. خاچاطور در سالهای ۱۵۹۰ تا ۱۶۴۶ میلادی میزیست و نقش او فراتر از یک روحانی ساده بود؛ او آموزگار، خلیفه وقت ارامنه جلفا و مهمتر از همه، موسس اولین چاپخانه در اصفهان و کل خاورمیانه بود.
تو این مقاله به شما میگیم چطور یه روز به یاد ماندنی در محله جلفای اصفهان داشته باشید.
چرا مجسمه مرد ایستاده روبروی کلیسای وانک مهم است؟
برای درک اهمیت این تندیس، باید به تاریخچهای بازگردیم که پیش از آن، کتابها تنها به صورت دستنویس و با هزینهای بسیار بالا تولید میشدند. خاچاطور کساراتسی در سال ۱۶۲۰ میلادی مسئولیت خلیفهگری ارامنه جلفا را بر عهده گرفت. او با درایت و تلاش فراوان، کلیسای وانک را از یک مکان مذهبی صرف به یک مرکز تحصیلات عالی، فرهنگ، نگارش و چاپ کتاب تبدیل کرد.
تحت مدیریت او، خلیفهگری ارامنه اصفهان به قدرتمندترین نهاد فرهنگی کلیسای ارمنی تبدیل شد. اما بزرگترین دستاورد او، گنجاندن صنعت چاپ در ایران بود.
چالشهای راهاندازی اولین چاپخانه در ایران
نصب مجسمه مرد ایستاده روبروی کلیسای وانک یادآور تلاشهای سخت خاچاطور و شاگردانش برای غلبه بر موانع فنی است. با وجود آشنایی اندک با تکنولوژی چاپ، این گروه تصمیم گرفتند دستگاه چاپ را اختراع و بومیسازی کنند.
- طراحی حروف: آنها حروف الفبای ارمنی را تکتک طراحی کردند. هدف آنها این بود که حروف چاپی، شبیه به خط خوش و دستنویسهای اصیل باشند. این تلاش شباهت زیادی به تلاش طراحان الکترونیککتابهای امروزی (مانند Kindle) دارد که سعی میکنند حس کاغذ و جوهر را در صفحات دیجیتال شبیهسازی کنند.
- تولید کاغذ: با وجود موفقیت در طراحی حروف، با کمبود شدید کاغذ باکیفیت مواجه شدند. خاچاطور و همراهانش مجبور شدند خودشان وارد فرآیند تولید کاغذ شوند تا استانداردهای لازم برای چاپ را تأمین کنند.
- چاپ نخستین کتاب: پس از سالها تلاش، طراحی، خطآرایی و تولید کاغذ، در سال ۱۶۴۱ میلادی موفق شدند نخستین کتاب مذهبی خود را با حروف بسیار دقیق و در صفحات دو ستونه به چاپ برسانند. این رویداد، نقطه عطفی در تاریخ انتشارات ایران و خاورمیانه بود.
توصیف مجسمه روبروی کلیسا وانک و نمادشناسی آن
اگر به محوطه کلیسای وانک سفر کنید، در مرکز یک حوض آب، تندیس اسقف اعظم خاچاطور کساراتسی را مشاهده خواهید کرد. ویژگیهای این مجسمه گویای داستان اوست:
- قامت بلند و رنگ تیره: نماد استقامت و شخصیت کاریزماتیک او.
- حالت متفکر: چهره پیرمردی که با وقار و اندیشه به دست خود خیره شده است.
- شیء در دست: او در یک دست، کتابهای چاپ شده (نماد نتیجه تلاش) و در دست دیگر، قالب حروفچینی کوچک (نماد ابزار کار) را نگه داشته است.
- نگاه به درهای کلیسا: نگاه او به سمت درهای باز کلیسای وانک دوخته شده که نمادی از گشودگی راه به سوی دانش و فرهنگ است.
این مجسمه در واقع یادوارهای ۴۰۰ ساله از کسی است که صنعت چاپ را به ایران آورد.
تجربه بازدید از کلیسای وانک و محله جلفا
هنگامی که به اصفهان سفر میکنید، بازدید از محله جلفا و کلیسای وانک بدون توجه به این مجسمه ناقص است. پیشنهاد میشود پس از صرف قهوه یا نوشیدنی در کافههای اطراف محله جلفا، لحظهای را به تماشا و تأمل بر این تندیس اختصاص دهید.
تو این مقاله برای شما لیست کاملی از کافه های جلفا اصفهان آماده کردیم.
- به جزئیات حفره آستین لباس مجسمه توجه کنید؛ جایی که انگار رازی در خود پنهان کرده است.
- به قالب حروف در دست او بنگرید و به این فکر کنید که چگونه این ابزار کوچک، مسیر تاریخ را تغییر داد.
- این لحظات به شما اجازه میدهد داستانهای جدیدی را با گذشته پیوند بزنید و از زیباییهای هنری و تاریخی اصفهان لذت بیشتری ببرید.
سوالات متداول درباره مجسمه کلیسای وانک
۱. نام مجسمه روبروی کلیسای وانک چیست؟
نام این مجسمه مربوط به خاچاطور کساراتسی، اسقف اعظم ارامنه و بنیانگذار اولین چاپخانه ایران است.
۲. اولین چاپخانه ایران در کجا تأسیس شد؟
اولین چاپخانه ایران در محله جلفای اصفهان و با ابتکار عمل خاچاطور کساراتسی در قرن هفدهم میلادی تأسیس شد.
۳. چرا نگاه مجسمه به سمت درهای کلیسای وانک است؟
این نگاه نمادی از ارتباط بین دانش (چاپ کتاب) و معنویت (کلیسا) و همچنین گشودگی راه برای انتقال فرهنگ به جامعه است.
۴. سال تأسیس اولین کتاب چاپی در ایران چه زمانی بود؟
نخستین کتاب چاپی در ایران در سال ۱۶۴۱ میلادی توسط خاچاطور کساراتسی منتشر شد.
