پیر هریشت اردکان؛ سفری به قلب باورهای زرتشتی و جشن هیرومبا
پیر هریشت اردکان یکی از مقدسترین و شناختهشدهترین نیایشگاههای زرتشتیان در ایران است. این زیارتگاه که در استان یزد، در نزدیکی شهر اردکان قرار دارد، نه تنها یک مکان مذهبی، بلکه نمادی از هویت فرهنگی و تاریخی آیین زرتشت است. سالانه هزاران زرتشتی از سراسر جهان به این مکان مقدس سفر میکنند تا در مراسم باشکوه جشن هیرومبا و آیینهای سنتی دیگر شرکت کنند. در این مقاله از سایت گردشگری سپاهان توریسم، به بررسی تاریخچه، معماری، آداب و رسوم و نحوه دسترسی به پیر هریشت اردکان میپردازیم.
پیر هریشت اردکان کجاست و چرا مهم است؟
استان یزد به دلیل وجود آتشکدهها و زیارتگاههای متعدد زرتشتی، به عنوان پایتخت فرهنگی زرتشتیان شناخته میشود. در میان این اماکن، زیارتگاه پیر هریشت در شهرستان اردکان جایگاه ویژهای دارد. این نیایشگاه در دامنه کوههای کمارتفاع و در منطقهای خشک و کوهستانی واقع شده است که خود جلوهای خاص و روحانی به آن بخشیده است.
در این مقاله از سایت گردشگری سپاهان توریسم با دخمه زرتشتیان یزد، آیین وداع زرتشتیان با مرگ نیز آشنا شوید.
داستان تاریخی و اسطورهای پیر هریشت
باور عمومی زرتشتیان بر این است که نام «پیر هریشت» ریشه در داستانهای حماسی و مذهبی دارد. طبق روایات، این مکان مربوط به مروارید (یا گوهربانو)، کنیز وفادار دختر یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی است. گفته میشود مروارید هنگام حمله اعراب به ایران، از کاروان جدا شده و به این کوه پناه برد. او در آنجا به نیایش مشغول شد و پس از مدتی ناپدید گردید. زرتشتیان معتقدند که روح او در این مکان حضور دارد و به همین دلیل، این مکان را مقدس شمرده و سالانه برای زیارت و یادبود او به اینجا میآیند.
آداب و رسوم و جشنهای مقدس در پیر هریشت
زیارت پیر هریشت تنها یک سفر معنوی نیست، بلکه فرصتی برای تجدید اتحاد و شادی جمعی است. مهمترین مراسم برگزار شده در این زیارتگاه، جشن هیرومبا است.
اگر به یزد سفر کردید گشت و گذار در محله فهادان و کافه های محله فهادان یزد را از دست ندید.
۱. جشن هیرومبا (آتش افروزی)
این جشن معمولاً در اواسط فروردین ماه (برخی منابع ۱۸ و برخی ۲۶ فروردین) برگزار میشود.
- آمادگیها: زرتشتیان روستاهای اطراف، به ویژه شریفآباد، چند روز پیش از جشن به جمعآوری هیزم و چوبهای خشک میپردازند.
- مراسم چوبزنی: یکی از جالبترین بخشهای جشن، آیین «غیزل» است. زوجهای جوان، نامزدان تازه یا کسانی که فرزنددار شدهاند، در این مراسم شرکت میکنند. آنها را به پشت میخوابانند و با شاخههای گیاه «غیزل» به پشت آنها میزنند. این کار نماد دفع بدیها و شادیبخشی است.
- آتش افروزی: پس از نیایش، اوستاخوانی و درود فرستادن به ارواح درگذشتگان، موبدان آتش مقدسی را در وسط آتشکده روشن میکنند و هیزمهای جمعآوری شده را به آن اضافه میکنند. مردان با فریاد «هیرومبا!» به آتش تعظیم میکنند.
۲. مراسم صبحانه و سیروگ
صبح روز بعد از آتش افروزی، زرتشتیان صبحانهای سنتی شامل نان محلی سیروگ، پشمک و چای میخورند. بانوان زرتشتی در شب قبل سیروگ پخته و آماده میکنند که طعمی بینظیر دارد.
۳. سایر مناسبتها
علاوه بر جشنهای فروردین، زرتشتیان در طول سال نیز به مناسبتهای مختلف مانند روز امرداد تا خور (۷ تا ۱۱ فروردین) و ماه آبان برای برگزاری آیینهای خاص به پیر هریشت سفر میکنند.
معماری و فضای زیارتگاه پیر هریشت
بنای پیر هریشت اگرچه ساده به نظر میرسد، اما دارای ویژگیهای معنوی خاصی است.
- ورودی و پلهها: برای رسیدن به ورودی اصلی، باید از چند پله سنگی عبور کنید که نماد صعود از دنیای مادی به معنوی است. درب ورودی با سه اصل زرتشتی «هومت، هوخت، هورشت» (اندیشه نیک، گفتار نیک، کردار نیک) تزیین شده است.
- اتاق آتشکده: پس از ورود، به اتاقی میرسید که در مرکز آن کرسی (کلک) قرار دارد و آتش همیشهسوز در آن شعلهور است. بوی خوش عود و ادویهها فضا را معطر کرده است.
- سکوها و استراحتگاه: دور تا دور اتاق آتشکده، سکوهایی برای نشستن زائران تعبیه شده است. در این فضا، کتاب مقدس اوستا و عکس زرتشت دیده میشود.
- پستوی گوهربانو: در گوشهای از بنا، پستوی کوچکی وجود دارد که محل ناپدید شدن گوهربانو دانسته میشود و زائران آن را بسیار مقدس میدانند.
- خیلهها (اتاقهای استراحت): در پایین کوه و در دامنه زیارتگاه، ساختمانهایی به نام «خیله» وجود دارد که توسط خیرین زرتشتی ساخته شدهاند. هر خیله در گذشته متعلق به یک محله یا شهر خاص بوده و امروزه محل اسکان زائران در ایام جشنهاست.
آداب زیارت پیر هریشت
برای حفظ فضای معنوی و احترام به آیین زرتشت، زائران باید به برخی آداب عمل کنند:
- طهارت: قبل از ورود به فضای آتشکده، شستن دست و صورت با آب پاکیزه در سرویسهای بهداشتی تعبیه شده الزامی است.
- پوشش مناسب: پوشاندن سر (برای زنان با روسری و برای مردان با کلاه یا دستمال) هنگام ورود به آتشکده ضروری است.
- احترام به آتش: آتش در آیین زرتشت مقدس است و نباید به آن نگاه منفی داشت یا با آن بیاحترامی کرد.
نحوه دسترسی به پیر هریشت اردکان
این زیارتگاه برای مسافران و زائران دسترسی آسانی دارد.
- موقعیت مکانی: پیر هریشت در استان یزد، شهرستان اردکان قرار دارد.
- مسیر دسترسی: از شهر یزد به سمت شهر اردکان حرکت کنید. پس از رسیدن به اردکان، حدود ۱۵ کیلومتر به سمت شرق (جاده چوپانان) پیش بروید.
- نشانی دقیق: شهرستان اردکان، جاده چوپانان، ۱۵ کیلومتری شرق اردکان، زیارتگاه پیر هریشت.
- وسیله نقلیه: دسترسی به این مکان با خودروی شخصی یا تاکسیهای بینشهری از یزد به اردکان امکانپذیر است. پس از رسیدن به جاده چوپانان، تابلوهای راهنما شما را به ورودی زیارتگاه هدایت میکنند.
چرا پیر هریشت را ببینیم؟
حتی اگر زرتشتی نیستید، بازدید از پیر هریشت اردکان تجربهای منحصربهفرد است. معماری ساده اما پرمعنای بنا، منظرهی کوهستانی اطراف، و شادی و معنویت حاکم بر جشنهای هیرومبا، شما را شگفتزده خواهد کرد. این مکان نمادی از تداوم یک آیین باستانی در دنیای مدرن است.
سوالات متداول پیر هریشت اردکان
۱. بهترین زمان برای سفر به پیر هریشت کی است؟
بهترین زمان، ایام جشنهای زرتشتی به ویژه جشن هیرومبا (اواسط فروردین ماه) است که جشنهای باشکوهی در آن برگزار میشود. اما در سایر ایام سال نیز میتوان برای زیارت و آرامش روحی به اینجا سفر کرد.
۲. آداب ورود به آتشکده پیر هریشت چیست؟
مهمترین آداب شامل طهارت (شستن دست و صورت)، پوشاندن سر و احترام به آتش و فضای مقدس است.
۳. فاصله یزد تا پیر هریشت چقدر است؟
پیر هریشت در نزدیکی شهر اردکان قرار دارد. از یزد تا اردکان حدود ۹۰ کیلومتر فاصله است و سپس ۱۵ کیلومتر دیگر تا زیارتگاه.
۴. غذای محلی پیشنهادی در اردکان برای زائران چیست؟
نان محلی سیروگ که مخصوص صبحانه جشن هیرومبا پخته میشود، بسیار معروف و خوشمزه است. همچنین غذاهای سنتی یزدی مانند کشک بادمجان و آبگوشت نیز پیشنهاد میشود.
