خانه / معرفی نقاط گردشگری ایران / باغ اکبریه بیرجند، ناشناخته ای زیبا

باغ اکبریه بیرجند، ناشناخته ای زیبا


بیرجند، این باغ- بهشت زیبای ناشناخته را از کریمخان زند و سلسله اش اکبریه به یادگار دارد. درست است که بیرجند شهری کویری است، اما برخلاف شازده ماهان، باغ اکبریه در پایه کوه ساخته شده و دوبنای اصلی دارد. قدیمی ترین آن، ساختمانی است متعلق به حشمت الدوله پدر ابراهیم شوكت الملك كه تاریخ ساخت آن به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه برمی گردد.

کاربری اکبریه تا سال های سال، انجام امور دیوانی بود و به خاطر همین، محلی های بیرجند به آن کلاته سرکار امیر می گویند، اما بعد از مرگ ابراهیم شوک الملک، باغ به پسرش، یعنی اسدالله علم ارث می رسد و به محل سکونت این آقازاده در برخی از ایام سال تبدیل می شود. علم چندسال بعد، باغ اکبریه را وقف آستان قدس رضوی کرد. این باغ نیز مانند سایر باغ های ایرانی دارای محوریت اصلی و تک محوری بودن باغ و وجود کوشکی در تقاطع محور عمود بر هم است که از ویژگی های باغ های ایرانی در تمامی شهرهای ایران بوده و براساس الگوی چهارباغ از دوران هخامنشی این طرح اجرا شده است.

یكی از عناصر مهم، استخر نسبتاً بزرگ با طرح مربع است كه بخش عمده فضای باغ را به خود اختصاص داده است. یک جوی دائم اصلی و چند جوی فرعی ایجاد شده به گونه ای که صدای آن به گوش می رسد و رابطه نزدیکی با طبیعت ایجاد کرده است.

باغ اکبريه در ۳ کيلومتري جنوب شرقي بيرجند قديم در روستاي اکبريه قرار داشته و اکنون به عنوان دفتر ميراث فرهنگي بيرجند مورد استفاده قرار گرفته است. اکبريه اکنون جزء شهر شده و گونه يک محله را به خود گرفته است (رضایی، ۱۳۸۱ : ۷۱).

شکل گيري اوليه باغ را به اواخر دوره زنديه و اوايل دوره قاجار در زمان حشمت الملک نسبت مي دهند و يکي از عمارات باغ را منتسب به آن دوره مي دانند. باغ اکبريه داراي عمارت بزرگي است که در جهت غربي – شرقي باغ گسترش يافته است، اين گسترش عمارت باغ، يکي از مهمترين ويژگي هاي باغ اکبريه بوده که آن را از فرم عمومي کوشک هاي باغ هاي ديگر مناطق ايران متمايز می کند. کشيدگي عمارت باغ سبب شده که دو محور اساسي در اين باغ شکل بگيرد:

  • محور اصلي در جهت شمالي – جنوبي که محور تفرجي باغ است.
  • محور عملکردي باغ که در اثر فرم و چگونگي استقرار عمارت شکل گرفته است.

اين باغ داراي دو ورودي اصلي است که يک ورودي در راستاي محور عملکردي باغ قرار گرفته و ورودي ديگر در راستاي محور اصلي است. اگر در محور اصلي باغ دو رديف درخت کاج در طرفين است، محور عملکردي تنها داراي يک رديف درخت کاج است.

عمارت بنا در سه بخش شکل گرفته است که ساختمان اصلي و تشريفاتي آن در راستاي محور اصلي و در جبهه شمالي باغ قرار گرفته است. نکته مهم در طراحي ساختمان عمارت عدم وجود دید به کوشک از محور اصلی باغ جهان نما؛ فضاي ديد به باغ در طبقه همکف و ايجاد صفه و ايوان ديد با ايجاد اختلاف سطح است. قسمت اصلي عمارت آجري بوده و در تقارن کامل ساخته شده است.

وجود دو پلکان قرينه در طرفين ورودي، قوس کماني ميان دو ستون آجري با آجر پيش بر و تقسيم نما به سه بخش اصلي، ترکيبي است که منشاء آن را مي توان از نماي خانه هاي قديمي بيرجند دانست. یک عنصر اساسی در باغ اکبریه که بعدها در باغ ها و بناهای دیگر بیرجند نیز ظهور می کند، وجود یک حیاط پشتی در جبهه جنوبی باغ و متصل به بافت روستایی اطراف است که دارای شاه نشینی مستطیل شکل در مرکز حیاط و میان استخر آب است. این شاه نشین از یک طرف به فضای حیاط متصل می شود.

نمونه این شاه نشین را در مقیاس بزرگتر در باغ ایل گلی تبریز و باغ فرح آباد اصفهان می توان مشاهده کرد.  وجود یک حیاط الحاقی در قسمت شرقی از دیگر ویژگی های این باغ است.

مجله اینترنتی گردشگری سپاهان (کوله)

آناهیتا جعفری

درباره mahmoodi

مشاهده بیشتر

۵ مکان دیدنی پایتخت گردشگری اسلامی

تبریز، شهر اولین‌ها و یکی از زیباترین جاهای دیدنی ایران، شهری است که قدمت آن …